Halfbakken brein = puberbrein
Waarom zitten pubers te msn’en terwijl ze best weten dat ze nog vijf paragrafen moeten leren voor dat proefwerk morgen? Dat komt omdat hun hersenen nog niet helemaal af zijn, hebben Leidse wetenschappers ontdekt: “Het rationele gebied in hun brein lijkt op een oude computer met een beperkt werkgeheugen.”
Pubers maken vaak keuzes die volwassenen tot wanhoop drijven. Ze beginnen met roken en drinken, hebben onveilige seks, doen hun huiswerk niet. Ze zijn in staat tot redelijk en abstract denken, dus ze weten dat dit niet verstandig is. Maar waarom doen ze het dan tóch? Om een antwoord te vinden op deze en andere vragen kijkt Linda van Leijenhorst (29) in het Leidse Brain and Development Lab naar de ontwikkeling van de hersenen. Als neuro-ontwikkelingspsycholoog probeert zij de ontwikkeling van menselijk gedrag te verklaren vanuit het brein.
‘Ha lekker, patat’
Verschillende delen van de hersenen ontwikkelen zich in uiteenlopend tempo. Linda legt uit: “De hersenen in je achterhoofd, die je nodig hebt om te kijken, zijn al bijna klaar wanneer je een baby bent. De voorste gebieden van je brein, in de frontale kwab, zijn pas af na je twintigste. En diep in het brein schuilt een stuk dat je het impuls- of emotiegebied kunt noemen. Dit gebied is bij jongeren heel gevoelig en dat motiveert om dingen uit te proberen: voor pubers is alles potentieel interessant. Tegelijk is het controle-gebied in de voorste hersenen nog onderontwikkeld. Vergelijk het maar met een oude computer met een beperkt werk-geheugen”, vertelt Linda. “Dat is een heel kwetsbare balans. Daarom denkt een puber ‘ha lekker, patat’, terwijl een volwassene friet ook wel lekker vindt, maar laat staan vanwege de lijn.” En daarom kijkt een puber naar TMF terwijl hij achterloopt met zijn profielwerkstuk.
Zuurstofrijk bloed
In het lab kan Linda in het brein van haar proefpersonen zien dat het zo werkt. In haar onderzoeken spelen jongeren van 8 tot 25 jaar speciaal ontwikkelde computerspelletjes in een mri-scanner. De proefkonijnen moeten bijvoorbeeld kiezen welke kleur ze verwachten, rood of zwart, en hoeveel geld ze daarop inzetten. Ondertussen worden er iedere seconde zo’n honderd foto’s van hun hersenen gemaakt. Op deze foto’s tonen de gekleurde vlakjes welke delen van de hersenen het meest worden gebruikt. Daarheen stroomt namelijk zuurstofrijk bloed en dat geeft kleur, vertelt Linda. “Bij pubers zie je veel activiteit in het impulsgebied als ze winnen. Bij volwassenen zie je juist veel activiteit in het controle-gebied als ze verliezen. Die vragen zich af hoe dit kon gebeuren en hoe ze het kunnen voorkomen.”
Weloverwogen kiezen
Linda doet ook experimenten waarin proefpersonen moeten uitvinden welke keuzes op de lange termijn het meest voordelig zijn. “Ook daar blijkt dat pubers zich vooral laten leiden door hun emoties. Dat zie je ook in de praktijk, bijvoorbeeld bij de studiekeuze. Als je vooral afgaat op waar de leukste cafés zijn en wat je vrienden gaan studeren, verlies je uit het oog wat voor de toekomst de beste beloning geeft. In mijn praatjes voor scholieren raad ik iedereen altijd aan om te overleggen met iemand met een volgroeide frontale kwab, een volwassene dus. Of bezoek open dagen en ga er even voor zitten om te bedenken wat je leuk vindt en waarmee je kans hebt op een baan die bij je past.”
Het goede nieuws voor jongeren is dat ze hun brein nog helemaal kunnen vormen en kneden. In het begin van de pubertijd piekt de aanmaak van de spreekwoordelijke grijze cellen. “Je kunt als puber heel makkelijk leren omdat je hersenen als een soort spons informatie opzuigen. Als je weet wat je wilt, kun je in deze jaren heel veel uit jezelf halen.”
Neanderthalers kozen ‘Big Mac’
Een Snicker of een Mars, rechten of natuurkunde, naar de kroeg of naar de film: tegenwoordig moeten we ieder moment van de dag kiezen. Voor Neanderthalers was het leven een stuk simpeler. Hun belangrijkste keuze was: wat eten we vandaag? Daar dachten ze goed over na, blijkt uit baanbrekend Leids onderzoek.
De Neanderthalers gingen voor de joekels: grote runderen, paarden en neushoorns, de echte megasoorten. Die zijn niet makkelijk te bejagen, maar als je er een doodt, dan héb je ook wat. In de kleine soorten moesten ze relatief veel tijd en energie steken, waardoor het rendement minder was.
Don Juan van de zoetwatervissen
Wat vindt het vrouwtje van de zwaarddrager, een zoetwatervis, aantrekkelijk aan een mannetje? Waarop baseert zij haar partnerkeuze? Met videosimulatie gaat de Leidse biologe Machteld Verzijden kijken bij welk mannetje de vrouwtjes het langst blijven rondhangen.
Seksuele voorkeur en partnerkeuze spelen een grote rol bij het ontstaan of uitsterven van diersoorten. Bij de zwaarddrager komen steeds minder soorten voor, omdat de vissen door hun veranderende leefmilieu steeds minder streng worden in hun partnerkeuze. Aan de hand van haar onderzoek stelt Machteld een model op om te voorspellen hoe de populatie er over honderd jaar of langer uit zal zien.
Jouw hersenen in actie
Wat gebeurt er in jouw hersenen terwijl je een computerspelletje speelt? Gun Linda van Leijenhorst en haar collega’s een blik op jouw grijze cellen. Het Brain and Development Lab zoekt proefpersonen van 8 tot 25 jaar. Je krijgt een print van je eigen hersengolven mee naar huis en je kunt er ook geld mee verdienen. Kijk op hersenen-in-actie.nl voor meer informatie.
